Skip to main content

एक बिद्रोही कबिको बारेमा

साहित्यकार ध्रुबलाल शर्मा, म्याग्देली साहित्यिक फाँटमा उमेरका हिसाबले चाउरिएका र लेखनका हिसाबले माझिएका ब्यक्ति मानिन्छन् । उनी आफ्नो विद्यार्थी कालदेखि नै नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा यसरी गाँजिए कि उनी विज्ञानका एक असल छात्र र इतिहास अनि भुगोलका कुशल शिक्षक हुन् भनेर कमैले मात्र विश्वास गर्ने चरित्रका रुपमा स्थापित हुन पुगे । सामाजिक विसंगती र राजनीतिका खेलाडीहरुले प्रदर्शन गर्ने अराजनीतिक गतिविधीका उनी सबैभन्दा उच्चस्तरको विरोधीका रुपमा चिनिन थाले । उनको लेखन शैली र क्षमतामा पाठकहरु यति विश्वस्त भेटिन्छन्, जब कोही एक व्यक्तिले उनलाई मन नपर्ने केहि गरिदियोस् त उक्त व्यक्तिको प्रवृतिलाई दर्‍हो हुर्मत लिने सामथ्र्य उनको कवितामा छ ! तर यसो गर्दा उनी धेरैपटक चुकेका पनि छन् आफ्ना सृजनाहरूमा । तथापि उनी म्याग्दीको साहित्यलाई यहाँसम्म ल्याई पुर्‍याउनका लागि दिनरात नभनि साधनारत एक इमान्दार साहित्यिक साधक हुन भन्नेमा दुई मत रहदैन् । आफ्नी प्रिय आमा मन्दोदरी शर्माबाट प्रभावित अनि उत्तिकै बढी प्रेरित भएर साहित्यमा लागेको बताउने शर्माले आफ्नो पहिलो साहित्यिक कृति नै आमाको समर्पणमा “आमाको सम्झना” नामङ्कन गरी प्रकाशनमा ल्याए । साहित्यप्रतिको उनको लगाव र कविता लेखनमा रहेको उनको वैशिष्ट्यताको उच्च मूल्याङ्कन गरी उक्त कृति माउण्ट एभरेष्ट आवासीय उच्च मा.वि.ले प्रकाशन गरिदिएको थियो । यतिखेर मलाई, एक व्यक्तिमा हुनुपर्ने व्यवस्थापकिय क्षमता उनीमा पटक्कै छैन् भनिनु उनीप्रतिको सबभन्दा ठूलो न्याय हो भन्ने लागेको छ । नत्र आफ्ना उत्कृष्ट कविता र अन्य साहित्यिक रचनाको पोकोले भरिएका झोला, पाण्डुलिपी कहाँ हरायो, कसरी हरायो भन्ने ख्यालसम्म उनले राख्नु पर्ने हुन्थ्यो । उनले मसँगको थुप्रै भेटमा गुनासो पोखेका छन् – कुन असत्तीले मेरो परिश्रम नै स्वाहा पारिदियो ! तर, मेरो बुझाई छ, एक दुई पाण्डुलिपी चोरिदैँमा उनीभित्रको खुबी रोकिने र समाप्त हुने अवस्थामा थिएन । अतएव ः आफ्नो पहिलो कृति प्रकाशनमा उनले आफ्ना कैयौं पुराना सृजनाहरुलाई सम्झनाको आधारमा पुनर्लेखन गरि समेट्ने प्रयास गरेका छन् । जेहोस् उनीमा रहेको सबभन्दा ठूलो कमजोरी मेरो बुझाईमा, उनले आफ्नो जिन्दगीमा सिक्न नसकेको भनौं वा नचाहेको एउटै कुरा भनेको नै आफ्ना काम र सृजनाहरुको उच्च व्यवस्थापन नै हो । उनका बारेमा लेखिरहँदा, मैले स्नातक गरिरहँदा पढेको एक नाटकको पात्रको अनुभूत गरेको छु । महान नाटककार मोलिएर लेखेको नाटक The Misanthrope को पात्र Alceste को प्रवृतिको नजिक मैले उनको दृष्टिकोण भेटेको छु । नाटकमा पुरुष पात्रको मानव जाति (कुसंस्कार) प्रतिको घृणाको धेरै हद उनको आफ्नो अनुभव हो भन्नेमा मेरो कुनै संशय छैन् किनकी ध्रुवलाल शर्माका थुप्रै कवितामा मैले सामाजिक कुसंस्कार र आफूलाई मानव जाति भएकोमा “जेपनि गर्न पाउने छुट भएको” जस्तो पाखण्डपन देखाउनेहरूका विरुद्ध विरोधका आगो ओकलेको पाएको छु । यसको पुष्टीका लागि मेरो हातमा उनको पछिल्लो कृति “प्रतिच्छाया” छ । र, मैले यो संग्रहमा उनीभित्र रहेको कुसँस्कार विरुद्धको आवाजको प्रष्टिकरणका लागि कविताहरु खोतलिरहनु आवश्यकता नै छैन । संग्रहको पहिलो कवितामा नै उनले “भो भो नसोध मलाई” शिर्षकमा एक महिलाले आफूसँग अन्तरवार्तालाप गर्न आएका संचारकर्मीहरूसँग असहमत हुँदै भनेको भाव छ –

वागिस विगत आफैँ बोल्छ,

मैले केहि बोल्नु छैन्,

दुखाईमा कुल्कनेहरुलाई

 कुनै भेद खोल्नु छैन् ।

कविताको यसरी आरम्भ गरेका उनले कविताभित्र एक सहिदपत्निको व्यथालाई यति तित्ततापूर्वक पोखेका छन् कविता पढ्नेहरुमा एक अज्ञात जोश पैदा गरिदिन्छ – सामाजिक कुसंस्कारको विरुद्धमा आगो ओकल्नलाई !

“धेरैका सिँदुर सहिद भए,

विचरा सहिद !

मालाभित्र मात्र कैद भए”

उनीमा रहेको यस प्रकारको काव्य सामथ्र्य धेरै कममा मात्र हामी पाउन सक्छौं । आफूलाई मन नपर्ने खिस्रिक्क केही भएको उनीभित्रको काव्य सामथ्र्य जुरुक जुरुक भैहाल्छ । अनि कहिलेकाही उनी आफूलाई आफ्नै पहिचानको खोजी गर्न मन लाग्छ । जहिले पनि असहमति र विरोध गरिरहँदा आफ्नो प्रस्तुती समाजमा सधैं निरेपक्षरुपमा पाच्य नहुँदा, उनले आफ्नो पहिचान गुमाएको ठम्माई राख्दछन् । अनि फेरि आफूभित्र आफूलाई खोज्दा फेरि उसैगरी आफूलाई भेट्छन – पीडकका निम्ति बम बन्नुपर्छ पीडितका निम्ति मलम बन्नुपर्छ जहाँ मैले मलाई पाउन सकूँ । घुमिफिरी रुम्जाटार भनेझैं, समाजमा हेपिएका अनि पछाडी पारिएका वर्गबाट उनी आफूलाई कहिल्यै छुटाउन चाहँदैनन् र आफूलाई कुलीन र उच्च वर्ग मान्ने शोषक सामन्तहरुको गरिवपिडक व्यवहारका विरूद्ध युग–युगसम्म लडिरहन प्रेरित गर्नबाट पन्छिदैनन् । हुन पनि उनको पछिल्लो काव्यकृतिमा समेटिएको एउटा कविताको रचनागर्वमा उनले उल्लेख गरेको तथ्यबाट पनि हामी सहजै अनुमान गर्न सक्छौं कि देशमा विद्यमान राजनीतिक संस्कार, प्रवृति र अवस्थाका विरुद्धमा उनमा कति असन्तुष्टि छ । उनले “बूढो चट्टान” कविताको रचनागर्भमा उल्लेख गरेका छन् – नेपालमा लामो समयसम्म जरा गाडेर रहेको सामन्तबादको अन्त्यो भयो तथापि दलका नेताहरुको कायरताले गर्दा सामन्तको नाइके राजालाई ससम्मान दरबार (नागार्जुन) मै स्थानान्तरण गर्न पुगे । सेना दिइयो, कर्मचारी दिइयो, यो दिइयो, त्यो दिइयो ...... र, यही असन्तुटिलाई उनी कवितामा व्यक्त गर्दछन् –

दरिद्र र कायर अगुवाहरु

हरिकङ्गाल भगुवाहरु

 आफ्ना आयतनको दम्भले

हाम्रो अविरल यात्रालाई

दण्डित र खण्डित तुल्याउने चट्टान !

 ससम्मान स्थानान्तरण भयो

वरबाट केहि पर सारियो

चौराहको स्थान बमान पारियो

यसरी समाजमा छरपरष्ट रहेका सामाजिक कुसँस्कार, कुप्रभाव, कुप्रवृती र दबदवाको भण्डाफोर गर्दै एक असल र स्वस्थ समाज निर्माणको सायदै पुरा हुने सपना उनी आफ्नो कवितामा खोजिरहेछन् – ठीक त्यसरी जसरी मोलिएरले लेखेको नाटक The Misanthrope को पात्र Alceste को परिकल्पनामा थियो ! २०६६ माघ २
Post a Comment

Popular posts from this blog

नेताको छोरा १ - समाज, विकास र चुनाव

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)
“यहाँ के छैन?” रेलगाडीभित्रबाट बाहिर चियाउँदै मैले आफैलाई प्रश्न गर्ने गर्दछु । शिशाबाहिर चिल्ला सडकहरु देखिन्छन । सफा पानी पोखरीहरु देखिन्छन । अनि देखिन्छन्, ससाना नानीबाबुहरुको किताबमा कोरिएका चित्रहरुमा जस्तै आँखाभरी बस्ने खेल मैदान, बगैंचा र घरहरु पनि । बिगत ५ बर्षदेखि म काममा जाँदै गर्दा या बिद्यालय जाँदै गर्दा अनि कहिलेकाही साथीभाईहरु भेट्न जाँदा उहि बाटो त्यहि नामको रेलगाडीे चढेर मैले गर्ने रेलयात्रा तीनै ५ वटा बिसौनी पार गरेर १५ मिनेटमा अन्तिम बिसौनीमा पुगेर रोकिन्छ तर मेरा मनभरी उब्जने तर्कनाहरु रेलगाडीसँगै रोकिदैनन् । ती अझै बढ्दै जान्छन । 
सडकमा मान्छेहरु हतारिदै आ…

नेताको छोरा २ - टिकट, उत्साह र यात्रा

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)"दाई, बधाई छ । अंकलको टिकट भएजस्तो छ ।" एकजना गाउँले भाईले फेसबुक म्यासेन्जरमा खबर गरेको रहिछन् । मैले आश्चर्यतापूर्वक उनलाई प्रतिप्रश्न गरेँ – "को अंकल ?" मेरो प्रश्नले ती भाई झन छक्क परे । भने, "को अंकल हुनु ? हजुरको बाबा के!" "कहाँ अंकल भन्या त ? तिमीले मेरो बाबालाई पुसाजु भन्नुपर्छ ।" मैले उनलाई हाम्रो नाता सम्झाउनु आफ्नो कर्तव्य ठानेँ । फेरि चुनावको पारो ह्वात्तै बढ्दै थियो । बाबाले टिकट पाएको अपुष्ट समाचार जसले सुनाएको छ, प्रचार उही ब्यक्तिबाट थाल्नु पनि चुनावी रणनीतिको एउटा पाटो त छँदै थियो ।
यसरी, एउटा गाउँले भाईबाट बाले संसदीय निर…

डा. केसी, उनको अनशन अनि एउटा झुम्रे नागरिक

डा. गोविन्द केसीका शुरूवात तिरका अनशनहरूमा मेरो पूर्ण समर्थन थियो । मैले पनि आफ्ना सामाजिक संजालका भित्ताहरूमा निकै खरा खरा वाक्यहरूसहित तीनका पुछारमा ह्यासट्याग आइएमवीथडाकेसी लेखेकै हुँ । मलाई लुकाउनुपर्ने केहि छैन । डा. केसीका शुरूवाती मागहरू भनेका चिकित्सा क्षेत्रमा बढ्दो राजनैतिक हस्तक्षेप अनि तीसँगै यस क्षेत्रमा बढ्दै गएका विकृती विसंगतीहरूको अन्त्य हुनुपर्छ भन्नेमा केन्द्रित हुन्थे ।तर डा. केसी जति नै निष्ठावान, त्यागी या देवरूप नै किन नहोस उनको, उनका काँधमा बन्दुक राखेर आफ्ना विभिन्न खालका अभिष्ट पूरा गर्न खोज्नेहरूको एउटा ठूलो जमातबाट उनी घेरिएका छन । यो मिथ्याको आरोप हैन । निसन्देहः डा. केसी अनशन बस्नुपूर्व उनले अनशन बस्न थालिसकेपछि स्वास्थ्य क्षेत्रमा महशुस हुनेगरी परिवर्तन भएकै हुन । त्यसको जस पूरापूर उहाँलाई जान्छ । तर यसको अर्थ यो हैन कि स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारका लागि सबै कुरा वहाँले नै भनेजसरी हुनुपर्छ । बिडम्बना यो छ कि वहाँको शुरूको अनशन देखि नै माग पूरा गर्ने बहानामा सरकारले एउटा बेथितीको पृष्ठपोषण गर्ने कामको श्रीगणेश गरेको छ । केसीको एक सुत्रिय माग थियो बरिष्ठताका आ…