Skip to main content

डकुमेन्ट्रीमा अटाएका युद्दका केहि पाटाहरू

डकुमेन्ट्री हेर्नका लागि उपस्थित दर्शकहरू
यहाँ (नर्वेको ट्रोम्सो) मा चलिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सबमा अस्ति बुधबारका दिन एउटा नेपाली डकुमेन्ट्री साइलेन्सीङ द गन्स र त्यसैसँग सम्बन्धित सेमिनार आर्इ डु नट हेट माइ इनिमिजमा भाग लिने अवसर पाएको थिएँ । डकुमेन्ट्री यहाँस्थित प्रसिद्द विश्वबिधालय, ट्रोम्सो विश्वबिधालयको पिस एण्ड कन्फिलिक्ट म्यानेजमेन्ट विभागले पहिलो पटक निर्माण गरेको रहेछ ।
द्भन्दका समयमा नेपाली सेनाका एक अधिकारी क्याप्टेन (हाल सेवानिर्वृत्त मेजर) हेमलाल पुन माओवादीहरूको एम्बुसमा परि घाइते भएको कथादेखि गाउँमा रहेकी उनकी दिदी मायालार्इ विद्रोहीहरूले सताउने गरेको सन्दर्भ अटाएका छन् । उसो त पाल्पाका एक परिवारले द्भन्दका क्रममा आफ्नो कलेज पढ्ने छोरालार्इ सेनाले नियोजित रूपमा हत्या गरेको विषय पनि डकुमेन्ट्रीमा समावेश छ । तथापि डकुमेन्ट्रीको मुख्य विषय चाँहि दशवर्षे द्भन्दका क्रममा पनि एउटा पनि गोली नपड्केको गुल्मीको भार्से गाउँ (हेमलाल पुनको पुर्ख्यौली घर छ र दिदी माया समेत बस्दछिन) को वरिपरी घुमेको छ । त्यस गाउँको संस्कार, सहिष्णुता र हार्दिकताका पक्षहरूलार्इ समेत डकुमेन्ट्रीमा ठाउँ दिइएको छ । तथापी आफ्नै भार्इ सेनामा भएको आधारमा माओवादीका कार्यकर्ताहरूले उनीमाथि गरेको ज्यादतीको सत्य घटना सुनिरहँदा मेरो मुटु ढक्क फुल्न गयो ।
गरिवका लागि लडेका हौ भन्ने माओवादीहरूले तत्कालिन समयमा सेनाप्रहरीमा भएका गरिवहरूको वास्तविकतालार्इ आत्मासाथ नगरेको तथ्य तपाइँ हामी माझ छर्लङ्गै छ । हेमलाल पुन जसको पुर्ख्यौली पेशा भनेकै सैन्य सेवामा जागिर हो, जसको गाउँका प्रत्येक युवाको सपना, लक्ष्य वा महत्वाकांक्षा जे भन्नुस् त्यो भनेको सेना बन्नु हो । यो वास्तविकतालार्इ तत्कालिन समयमा माओवादीहरूले बुझ्न नसक्नु दुर्भाग्य नै हो ।
बुटबलका एकजना श्रेष्ठ थरका सिनेमा हलका सञ्चालकले प्रस्तुत गरेको पिडा सुन्दा जोकोहीको आँखा भिज्छ । माओवादीहरूले उनीबाट कसरी पटक पटक चन्दा धुत्न सम्म धुते र उनको फिल्महलमा कसरी बम पड्काएर ध्वस्त पारिदिए भन्ने कथा सुन्नेहरू जोकोहीले पनि तत्कालिन समयमा माओवादीको त्रासदीबाट बाँच्न विवशहरूको जीवनव्यथालार्इ नजिकैबाट चियाउन सक्दछ । हृदयघातबाट मृत्युभएको बाबाको क्रियाक्रम उम्काउने बेलामा दक्षिणास्वरूप दिने पैसाको जोहो गर्न नसकेको आफ्नो वास्तविकतालार्इ श्रेष्ठले बताइरहँदा क्यामेराका अगाडि उनका आँशु बरर झरेको दृश्य हेर्दा के तपाइँको आँखा रसाउँदैन होला ? यो मेरो प्रश्न यहाँहरूलार्इ !
हुन त राज्य पक्षबाट पनि चरम र बर्बर घटनाहरू नभएका हैनन् । खारा काण्डहरू पनि मच्चिएकै हुन । तथापि तत्कालिन समयमा आफ्ना मान्यता भन्दा फरक विचार राख्नेहरूलार्इ माओवादीहरूले गरेको बर्बरता कुनै पनि हालतमा चित्तबुझ्दो चाँहि पक्कै हैन । युद्दको सन्दर्भबाट शुरू भएको डकुमेन्ट्री, खुल्ला आकाशमा लागिरहेको चन्द्रमाको उज्यालोमा भार्सेका गाउँलेरूले गरेको नाचगानसँगै समाप्त हुन्छ । मेरो बुझार्इमा डकुमेन्ट्रीले हामीलार्इ दिन खोजेको सन्देश - युद्दका ती भयानक अँध्यारा पक्षहरूका विषयलार्इ अलिकति भएपनि अनूभुत गर्न र त्यसबाट महत्वपूर्ण तथ्यहरू सिकेर आत्मसाथ गरि अगाडि बढ्नु नै हामीहरूका लागि उपलब्ध सबैभन्दा उत्तम विकल्प हुन सक्दछ । भन्ने त हैन ?
Post a Comment

Popular posts from this blog

(अ)भद्र मान्छेहरूका उरेन्ठेउलो सपना ...

साहित्य यात्रामा मेरो पहिलो प्रकाशित सृजनाको शिर्षक थियो - 'बेनी शान्त मुस्कुरार्इरहेछ ।'
'न्यू धौलागिरि' दैनिकमा यहि शिर्षकको कविता प्रकाशित गरेर मैले लेख्ने कामको थालनी गरेको थिएँ । आज निकै भावुकताका साथ म त्यो दिनलार्इ सम्झिरहेछु जुनदिन जिल्ला बिकास समितिका तत्कालिन उपसभापति मेरा पिताजीका लागि प्राप्त सरकारी आवासमा बुबासँगै बसेर म स्थानीय सरकारी मा.वि. मा अध्ययन गर्ने गर्थे । ५० को दशकको मध्यवर्षका स्वर्णिम दिनहरूमा बेनी बिछट्टै सुन्दर लाग्थ्यो, मलार्इ । पञ्चायतको काला दिनहरू पछि म्याग्दी उल्लेखनीय रूपमा शान्त नै थियो पनि । राजनैतिक र्इबी, र्इख अलिअलि थियो जस्तो मेरो अनुभूति छ । र, मलार्इ त्यो स्वभाविक नै थियो भन्ने पनि लाग्छ । किनकी, मानिसहरूको चेतनाको स्तर अहिलेको जस्तो फराकिलो हुनसक्ने सम्भावनामा नै थिएन । 
तर आज?
आज यो अलिअलि हैन, बेस्सरी खजमजिएको छ । राजनैतिक आस्थाका आधारमा मानिसहरू यो हदसम्मको नीचतामा प्रकट हुनेछन् भन्ने मैले कहिल्यै सोचेको थिइँन । सायद म गलत थिएँ । मलार्इ लागेको थियो, सूचना प्रविधीले निकै छोटो समयमै मानिसहरूलार्इ सूचना र तथ्यका मसिना पक्षहरू…

डा. बाबुराम भट्टराईलाई खुलापत्र

कुनै बेलाका मेरा सर्बाधिक प्रिय नेता डा. बाबुराम भट्टाराईज्यू सादार नमस्कार, सर्वप्रथम त यहाँलाई यहाँकै “प्रिय अभिवादन” लालसलामसहित अभिवादन गर्न यसर्थ असमर्थ छु कि त्यो अभिवादनमा मलाई निहत्था, निरीह हजारौं शहादतप्राप्त नौजवानहरुको रगतको “गन्ध” अनुभूत गर्दछु । ती जो जो मारिए, ती देशकै लागि मर्दैछौं भनेर शहादत प्राप्त गरेका थिए । किन्तु, उनीहरुको बलिदानीले देशले जे पाउनु पर्ने थियो त्यो पाएन, जे अनपेक्षित थियो त्यसका साक्षी वर्तमानमा बाँचिरहेका हामीहरु छौ, खैर यो प्रसंगलाई यहि टुंगाऔं । डा. सा’ब, यहाँलाई अचम्भित पार्ला कि यो अपरिचितले अकारण किन यो खुलापत्र लेख्यो ? तर म यहाँलाई दुई कुरा स्पष्ट पार्न चाहन्छु – पहिलो हामीहरु परिचित छौं, र दोश्रो यो पत्र लेख्नुको कारण छ । हो डाक्टरसा’ब अत्यन्तै सान्दर्भिक कारण ! अर्थमन्त्रीका हैसियतमा यहाँ म्याग्दी भ्रमणमा आउँदैका दिन उद्योग बाणिज्य संघ म्याग्दीको सभाहलमा उपस्थितहरुको यहाँसँग साक्षात्कार चलिरहँदा, दाहिने हात मेरो पनि उठेको थियो । ५ मिनेटसम्म अविश्रान्त हात उठिरहेपछि, बजारका “गन्यमान्यहरु” को हातबाट माइक्रोफोन मनेर आईपुगेको थियो । मलाई राम…

कम्प्यूटर, इन्टरनेट र म

एस. एल. सी. अर्थात प्रवेशिका परीक्षापछि नतिजा प्रकाशित हुन्ज्यालसम्मको करिब साढे तीन महिनाको फुर्सदमा कम्प्युटर चलाउन सिक्ने चलन भर्खर शुरू हुँदै थियो । त्यहि छेकोमा मैले पनि कम्प्युटर सिक्ने अवसर पाएथेँ । घरबाट ७ किलोमिटर टाढा रहेको बागलुङ बजारमा रहेका एक नातेदारको कम्प्युटर शिक्षणालयमा म अरू २ जना हितैषीहरूसँग कम्प्युटर सिक्न जान्थेँ । बाले इन्सिच्युट नजिकैको चियानास्ता पसलमा कम्प्युटर सिकेपछि खाजा स्वरूप चिया बिस्कुट खाने ब्यवस्था गर्दिनुभएको थियो ।  एक प्याकेट नुनिलो बिस्कुट र एक कप चिया खाएर साढे २ महिना जति मैले कम्प्युटर सिकेँ । कम्प्युटर सिक्दा किबोर्डमा भएका अक्षर नहेरी टाइप गर्ने प्रशिक्षक देख्दा, मनमनै लाग्थ्यो कि मैले पनि उनले जस्तै कहिले सम्म टाइप गरूँला ? अतः देब्रे हातको कान्छी औंलामा ए, साइलीमा एस, माझीमा डि, यस्तै गरी अरू औंलामा अरू अक्षरहरू लेखेर टाइपिङ क्षमतालाई निखार्ने मेरो प्रयास रहन्थ्यो । पछि प्रशिक्षकले टाइपशालाको रामायण खेल खेल्न सिकाए, जुन खेलले मेरो टाइपिङमा धेरै सुधार ल्याउन मद्दत गर्यो ।

टाइपिङमा अलिकति अभ्यस्त हुन थालेपछि मैले माइक्रोसफ्ट वर्ड, एक्सेल, प…