Skip to main content

छिः हाम्रो वाहियातको स्वाभिमान


अलिकति ब्यक्ति केन्द्रित छौं सायद हामी । सम्पूर्णतामा विश्लेषण गर्ने प्रयास गर्दैनौ हामीहरु वा सामथ्र्य राख्दैनौं त्यसो गर्नलाई । हामी हरेक विषय वा बस्तुको एउटा पाटोलाई नराम्ररी उछाल्छौं अनि असफल बन्छौं – सान्दर्भिक निचोड तय गर्नमा । त्यसैले पनि होला कहिलेकाही मलाई लाग्नेगर्छ – नेपाली संस्कार लिएर जति कोशको यात्रा गरेको छु मैले जीवनमा धेरैपटक जानअन्जानमा केही दुरीहरु गलत दिशातिर यात्रा गरेको छु कि ! यसर्थः पनि होला प्रायशः आफू “आफू” नै भएर जन्मिएकोमा गर्व गर्न डराउँछु । र, कवि भूपिले म जन्मनुभन्दा दुईतीन दशक पहिले लेखेको त्यो हरफले सधैं छोएकै हुन्छ मलाई – हामी फगत पानीका थोपा हौं । पानीका निर्वलिया फोका ।
हामी आफूसँग सिमीत ज्ञान छ भन्ने कुरो केहि गरी पनि स्वीकार गर्दैनौं । बरु, हरेक विषयमा आफू दख्खल भएको प्रमाणित गर्न कुनै कसर बाँकी राख्दैनौं । सोच्छौं कि संसार आफ्नो मुठ्ठीभित्र छ र यो हरतरहले आफ्नो नियन्त्रणभित्र छ । हामी आफूमा समाहित छ । जस्तो कि एकजना महासेनानीलाई युद्ध अपराधको आरोपमा बेलायतमा पक्राउ गरिदाँ केहि मानिसहरु हाम्रो राष्ट्रियतामा चोट पुगेको आँकलन गर्छन र राष्ट्रभक्तीको फोस्रो कुरा झिकेर बखेडा गरिरहेछन । तर उनीहरु मध्ये कोहीले पनि गृहयुद्धका बखत “नेपाली नागरिक” भएर बाँच्न पाउने हाम्रा नैसर्गिक अधिकारलाई कुण्ठित गरिएको सत्यताका बारेमा चाँहि बोलेका छैनन् । हिम्मत पनि राख्दैनन् सायद । एक नेपाली भएको नाताले, र युद्धमा गरिएका ज्यादतीको एउटा निरीह साक्षीका नाताले म त विश्वलाई आव्हान गर्न चाहन्छु – चाहे त्यो तत्कालिन विद्रोही पक्ष होस वा राज्य पक्ष जो जो ब्यक्तिहरु निहत्था सर्वसाधारणहरुको ज्यूधन विनाशमा प्रत्यक्ष संलग्न थिए तिनलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी कठघरामा उभ्याइयोस् । र, उनीहरुको कुकृत्य अनुरुपको सजाँयको व्यवस्था गरियोस् । 
म निश्चिन्त छु कि – हाम्रो स्वाभिमानको कुरो एकातिर छँदैछ, हाम्रो सार्वभौमिकताको आफ्नै महत्व छ नै । तर एक सार्वभौम र स्वतन्त्र देश भएकाले हामीलाई जघन्य युद्ध अपराधका दोषीहरुलाई कानुनको कठघरामा नउभ्भाइकन पुजेर राखिराख्न पनि छुट छैन सायद । उसै त दण्डहिनताले पराकाष्टा नाघेको छ, झन अर्कै देशले हामीलाई यसरी सहयोग पुर्‍याउँदा “नेपाली स्वाभिमान” को फगत आडम्बर प्रदर्शन गर्नु किञ्चित शोभनीय विषय होईन । यदि हामी यसरी स्वाभिमानको खास विषयलाई वोध गर्न नसकी अल्पज्ञानी बन्ने कोशिस गर्‍यौं भने हामीले देख्न चाहेको खास परिवर्तन हामी कहिल्यै दृष्टिगोचर गर्न सक्ने छैनौं । त्यो एक भ्रामक स्वप्नका रुपमा मात्र सिमित हुनेछ ! के हामी हरेक सन्दर्भलाई राष्ट्रिय स्वाधिनता, र सार्वभौमसत्तासँग तुलना गर्न सक्छौं ? या योग्य ठहरिन्छौं ? 
महत्वपूर्ण कुरो हामीले बुझ्नु जरुरी छ – कसैले हाम्रो गल्ती पत्ता लगाएर ठिक गर्न खोज्नु उसले हाम्रो स्वाधिनतामाथि गरेको आक्रमण हैन, त्यो त बरु उसले हामीलाई सच्चिएर अगाडि बढ्न प्रेरित गरेको हो । हामीले मनन गर्नु आवश्यक छ, हाम्रा आफ्ना विश्वासहरु वा अभ्यासहरुलाई बलजफ्ती अरु सबैले स्वीकार्नु नै पर्ने हुन्छ भन्ने रहँदैन । हुनसक्छ हाम्रा बुझाईमा केहि त्रुटी पो छन् कि ? बरु आफू र हाम्रो आफ्नो पद्धतिलाई अनुकरणीय र त्रुटीरहित पो बनाउने हो कि ? हामीले विर्सनु हुँदैन बेलायत त्यो देश हो जहाँ अपराधीलार्ई हाम्रोमा जस्तो शक्ति, पैसा र सत्ताको भरमा अपराध गर्न छुट छैन । हाम्रामा पो सत्तामा पुगेपछि जे पनि गर्न छुट छ । इतिहास साक्षी छ – मार्नेहरुले त मान्छे पनि मारेकै हुन सत्ताको आडमा । मारिरहेकै छन् ! देश बेचेकै हुन सत्ताको भरमा । बेचिरहेकै छन् ! शक्ति हुने मान्छेलाई कारागारमा समेत “जे” गर्न पनि छुट छ । विपन्नहरु त घरमै मरिरहेका छन् नी – “जीवनजल नपाएर, नून नपाएर, चामल नपाएर, कठ्याङ्ग्रिदो जाडोमा न्यानो ओछ्यान नपाएर, सुत्केरी हुन नसकेर, बलात्कृत भएर .....!” ख्वै किन संगठित हुँदैनौ हामी यतिखेर ? जतिबेला हाम्रो घरमा हप्ताको एकदिन दिनको एक घण्टा पानी छाडेर बाँकी समय हावामात्र पठाउँछ खानेपानी कार्यालय ? जतिवेला दिनको ६ घण्टा त्यो पनि प्रयोग नहुने समय करेण्ट पठाउँछ विद्युत कार्यालय ? र, जतिखेर हाम्रै काम गर्न बसेको एउटा सरकारी कर्मचारी विना पैसा हाम्रो काम गर्न इन्कार गर्छ ! त्यतिखेर कहाँ हराउँछ हाम्रो स्वाभिमान ? छिः हाम्रो वाहियातको स्वाभिमान !
Post a Comment

Popular posts from this blog

(अ)भद्र मान्छेहरूका उरेन्ठेउलो सपना ...

साहित्य यात्रामा मेरो पहिलो प्रकाशित सृजनाको शिर्षक थियो - 'बेनी शान्त मुस्कुरार्इरहेछ ।'
'न्यू धौलागिरि' दैनिकमा यहि शिर्षकको कविता प्रकाशित गरेर मैले लेख्ने कामको थालनी गरेको थिएँ । आज निकै भावुकताका साथ म त्यो दिनलार्इ सम्झिरहेछु जुनदिन जिल्ला बिकास समितिका तत्कालिन उपसभापति मेरा पिताजीका लागि प्राप्त सरकारी आवासमा बुबासँगै बसेर म स्थानीय सरकारी मा.वि. मा अध्ययन गर्ने गर्थे । ५० को दशकको मध्यवर्षका स्वर्णिम दिनहरूमा बेनी बिछट्टै सुन्दर लाग्थ्यो, मलार्इ । पञ्चायतको काला दिनहरू पछि म्याग्दी उल्लेखनीय रूपमा शान्त नै थियो पनि । राजनैतिक र्इबी, र्इख अलिअलि थियो जस्तो मेरो अनुभूति छ । र, मलार्इ त्यो स्वभाविक नै थियो भन्ने पनि लाग्छ । किनकी, मानिसहरूको चेतनाको स्तर अहिलेको जस्तो फराकिलो हुनसक्ने सम्भावनामा नै थिएन । 
तर आज?
आज यो अलिअलि हैन, बेस्सरी खजमजिएको छ । राजनैतिक आस्थाका आधारमा मानिसहरू यो हदसम्मको नीचतामा प्रकट हुनेछन् भन्ने मैले कहिल्यै सोचेको थिइँन । सायद म गलत थिएँ । मलार्इ लागेको थियो, सूचना प्रविधीले निकै छोटो समयमै मानिसहरूलार्इ सूचना र तथ्यका मसिना पक्षहरू…

डा. बाबुराम भट्टराईलाई खुलापत्र

कुनै बेलाका मेरा सर्बाधिक प्रिय नेता डा. बाबुराम भट्टाराईज्यू सादार नमस्कार, सर्वप्रथम त यहाँलाई यहाँकै “प्रिय अभिवादन” लालसलामसहित अभिवादन गर्न यसर्थ असमर्थ छु कि त्यो अभिवादनमा मलाई निहत्था, निरीह हजारौं शहादतप्राप्त नौजवानहरुको रगतको “गन्ध” अनुभूत गर्दछु । ती जो जो मारिए, ती देशकै लागि मर्दैछौं भनेर शहादत प्राप्त गरेका थिए । किन्तु, उनीहरुको बलिदानीले देशले जे पाउनु पर्ने थियो त्यो पाएन, जे अनपेक्षित थियो त्यसका साक्षी वर्तमानमा बाँचिरहेका हामीहरु छौ, खैर यो प्रसंगलाई यहि टुंगाऔं । डा. सा’ब, यहाँलाई अचम्भित पार्ला कि यो अपरिचितले अकारण किन यो खुलापत्र लेख्यो ? तर म यहाँलाई दुई कुरा स्पष्ट पार्न चाहन्छु – पहिलो हामीहरु परिचित छौं, र दोश्रो यो पत्र लेख्नुको कारण छ । हो डाक्टरसा’ब अत्यन्तै सान्दर्भिक कारण ! अर्थमन्त्रीका हैसियतमा यहाँ म्याग्दी भ्रमणमा आउँदैका दिन उद्योग बाणिज्य संघ म्याग्दीको सभाहलमा उपस्थितहरुको यहाँसँग साक्षात्कार चलिरहँदा, दाहिने हात मेरो पनि उठेको थियो । ५ मिनेटसम्म अविश्रान्त हात उठिरहेपछि, बजारका “गन्यमान्यहरु” को हातबाट माइक्रोफोन मनेर आईपुगेको थियो । मलाई राम…

कम्प्यूटर, इन्टरनेट र म

एस. एल. सी. अर्थात प्रवेशिका परीक्षापछि नतिजा प्रकाशित हुन्ज्यालसम्मको करिब साढे तीन महिनाको फुर्सदमा कम्प्युटर चलाउन सिक्ने चलन भर्खर शुरू हुँदै थियो । त्यहि छेकोमा मैले पनि कम्प्युटर सिक्ने अवसर पाएथेँ । घरबाट ७ किलोमिटर टाढा रहेको बागलुङ बजारमा रहेका एक नातेदारको कम्प्युटर शिक्षणालयमा म अरू २ जना हितैषीहरूसँग कम्प्युटर सिक्न जान्थेँ । बाले इन्सिच्युट नजिकैको चियानास्ता पसलमा कम्प्युटर सिकेपछि खाजा स्वरूप चिया बिस्कुट खाने ब्यवस्था गर्दिनुभएको थियो ।  एक प्याकेट नुनिलो बिस्कुट र एक कप चिया खाएर साढे २ महिना जति मैले कम्प्युटर सिकेँ । कम्प्युटर सिक्दा किबोर्डमा भएका अक्षर नहेरी टाइप गर्ने प्रशिक्षक देख्दा, मनमनै लाग्थ्यो कि मैले पनि उनले जस्तै कहिले सम्म टाइप गरूँला ? अतः देब्रे हातको कान्छी औंलामा ए, साइलीमा एस, माझीमा डि, यस्तै गरी अरू औंलामा अरू अक्षरहरू लेखेर टाइपिङ क्षमतालाई निखार्ने मेरो प्रयास रहन्थ्यो । पछि प्रशिक्षकले टाइपशालाको रामायण खेल खेल्न सिकाए, जुन खेलले मेरो टाइपिङमा धेरै सुधार ल्याउन मद्दत गर्यो ।

टाइपिङमा अलिकति अभ्यस्त हुन थालेपछि मैले माइक्रोसफ्ट वर्ड, एक्सेल, प…