Skip to main content

आई हेट स्टालिन !

अस्ति सँगै कामगर्ने ग्रिसको साथीसँग राजनैतिक ब्यवस्थाका बारेमा छलफल हुँदा उसले मेरो चित्त दुख्ने तरिकाले भनिदियो – आई हेट फकिङ कम्युनिष्ट ! मैले सोधेँ – कम्युनिज्मका बारेमा तिमीलाई के थाहा छ ? उसले भन्यो – उनीहरु तानाशाह हुन्छन् । जनतालाई मत दिने अधिकार हुँदैन । मैले जिकिर गरेँ – कम्युनिष्ट हुँदैनन् तानाशाह ! उसले अलि चर्को आवाजमा प्रश्न गर्‍यो – स्टालिनका बारेमा । म चुपचाप रहेँ । मैले भनेँ – ठूलो राज्यको शासक बन्ने उनको महंगो सपनाका लागि म स्टालिनका केहि कामहरुप्रति असन्तुष्ट छु । उसले आश्चर्यता प्रकट गर्दै भन्यो – तैले असन्तुष्टी प्रकट गरेर के भो अरु कम्युनिष्टहरुले पूजा गर्दछन उसलाई । मैले प्रतिवाद गरेँ – उनका धेरै राम्रा सुधारका कामका लागि उनी पूजा गर्न लायक ब्यक्ति पनि हुन, तथापि कम्युनिष्टहरु ब्यक्तिको देवत्वकरणमा विश्वास गर्दैनन् ।
उसले भन्यो – स्टालिनले आफ्ना विचारविरोधी लाखौ मान्छेहरुलाई मर्‍यो । मैले जिकिर गरिनँ – कम्युनिष्ट शासन आउनुपूर्व रुसका जारहरुले पनि हजारौं फरक मत राख्नेहरुलाई मारेका थिए । मैले यस कारण यो कुरामा अड्डी लिइँन कि मानिसहरुको हत्याको पुष्ट्याई हत्या हुन सक्दैन । जस्तो हत्यारालाई हत्या नै गरेर उसको अपराधको सजाय दिनुपर्छ भन्ने मतको विपक्षमा म छु । तर उसलाई मैले के भनेँ भने स्टालिनले आफ्नो शासन ब्यवस्थाका समयमा रुसी जनताहरुलाई सम्भव भएसम्मका सुविधाहरु प्रदान गरेका थिए । स्टालिनको समयकालमा रहेका रुसी महिलाहरु ती त्यो पहिलो पुस्ताको महिलाहरु थिए जसले आधुनिक अस्पतालमा शिशु जन्माउने सौभाग्य प्राप्त गरेँ । पुरुष बरावर शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारमा बराबरीको हक पाए । के त्यो राम्रो गरेनन उनले ? मैल अरु पनि भनेँ – तिमीले जसलाई निशर्त तानाशाह भनेका छौ उसैको समयमा हो रसियामा सबभन्दा बढि विकास भएको, सबभन्दा धेरै सडक र रेल सञ्जालको विकास भएको । इतिहासका पाना पल्टाएर हेर त्यहि तानाशाह थियो – जसले आफ्ना जनताहरुका लागि सामाजिक सुरक्षाको व्यवस्था गर्‍यो । श्रमको निश्चित कोटा पूरा गरेका श्रमीकहरुले राज्यबाट अझ बढि सुविधा प्राप्त गरे । श्रमीकहरुलाई क्षमता विकासको लागि तालिम प्रदान गर्न स्वयंसेवकहरु बस्तीबस्तीमा पठायो । अन्त्यमा मैले उसलाई यो पनि जानकारी गराएँ – तिम्रो सम्झनामा रहोस् सन् ३० को दशकमा रुसमा साक्षरताको अभियान यति तिब्र पारिएको थियो कि जसको प्रत्यक्ष प्रभाव रुसी जनताको औसत आयू बृद्धिमा पर्‍यो । तिमीलाई थाहा होस् – जब मान्छे साक्षर हुन्छ, उसले आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्दछ र उसको जीवनयापनमा गुणस्तर बृद्धि हुन्छ । र, साक्षरताको अभियान चाल्ने उनी पहिलो रुसी शासक हुन ।
उसलाई बिस्तारै चुप बस्न कर लाग्यो । किनकी, उसले कम्युनिष्टका बारेमा राम्रा केहि पनि सुनेको थिएन । उसले जति थाहा पाएको थियो, ती सबै नकारात्मक टिप्पणीहरु मात्र थिए । सकारात्मक पाटाहरु न उसले पढ्ने चेष्टा गर्‍यो न त उसलाई कसैले सुनायो ।
संवादका क्रममा उसले मलाई भनेको थियो, म प्रजातान्त्रीक राष्ट्रवादी हुँ । मैले भनेको थिएँ – जुन तिमीले अहिले भनेका छौ नी त्यो एडल्फ हिटलर सन् २० को दशकमै भनेको थियो । अर्थात समाजवादी राष्ट्रवादी ! कति मान्छे मारेको थियो हिटलरले ? उसले भन्यो – मलाई हिटलर मन पर्दैन । अब उसलाई भन्नु मेरो केहि थिएन । म चुपचाप बसेँ ।
आदर्शहरु पढ्नका लागि मात्रै हैनन् । म विश्वास गर्दछु ती शिरोधार्य गर्नका लागि हुन । ऊ जस्तै मेरा पनि केही साथीहरु छन् जो समाजवादमा विश्वास गर्दछन् र ती मध्ये धेरै कमलाई मात्र थाहा छ समाजवाद पछि समाज जाने भनेको साम्यवादमा हो । समाजवादमा पुगिन्जेलसम्म जनताहरुले राज्यबाट धेरै सुविधाहरु प्राप्त गरिरहेका हुन्छन् जस्तो अहिले केहि समाजवादी मुलुकहरु नर्वे, डेनमार्क, फिनल्यान्ड लगायतका नागरिकहरुले प्राप्त गरेका छन् । राज्यले निशर्त जनताहरुको बृतिविकाशमा ध्यान पर्‍याउने गर्दछ । तर अझैपनि यो शासन ब्यवस्थामा सुधार गर्न सकिने थुप्रै पक्षहरु छन् । यो व्यवस्थामा वर्ग हुन्छ – धनी र गरिव । हो, यही वर्ग भत्काउने कुरो, वर्गविहीन समाजको परिकल्पनालाई साम्यवाद भनिन्छ । र, त्यही साम्यवाद हो कम्युनिज्म । अर्थात कलेक्टीभिज्म ।
मलाई थाहा छ, विश्वमा चाहे कम्युनिष्ट क्रान्तिका नाममा होस या समाजवादी क्रान्तिका नाममा होस लाखौं मान्छेहरुको रगत बगेको छ । बगिरहेको छ । भोली पनि बग्ने नै छ । तर आदर्श स्थापनाका लागि लाखौं मान्छेहरुलाई शहिद बनाइने कुरामा म असहमत नै छु । तर यसले त्यसको अपहरिहार्यतालाई अस्वीकार गर्न सक्दैन । अनि अर्को कुरो म जनताको मुक्तिका नाममा हुने तानाशाहीको पनि विरोधमा पनि छु । तर यथार्थ यो हो कि केही निश्चित समयका लागि त्यो तानाशाह पनि जन्मनै पर्छ । कम्तिमा पनि व्यवस्थालाई सहि मार्गमा ल्याउन । यो आवश्यक छ । तर तानाशाही राज्य व्यवस्थाको औचित्य लामो समयसम्मका लागि पुष्ट्याई गर्न सकिदैन । यो पनि ध्रुवसत्य नै हो ।
र, अन्त्यमा साम्यवादलाई फरक नजरले हेर्नेहरुले साम्यवादको आदर्शलाई बुझुन । फगत उत्तर कोरियामा कम्युनिष्ट नेताको शालिकमा त्यहाँका जनताहरुले फन्को लगाउनु पर्ने व्यवस्था छ भनेर अफवाहहरु नफैलाऊन, कम्युनिज्मले ब्यक्तिको देवत्वकरणमा विश्वास गर्दैन । मानिसहरुले यो पनि नभनुन – कम्युनिष्ट भनेका तानाशाहहरु हुन । मान्छेहरुले बुझुन – समाजमा व्याप्त असमानता, अन्याय, अत्याचार र थिचोमिचोमा पिल्सिएका गरिपगुरुवाहरुको मुक्तिका लागि सिङ्गो राज्यव्यवस्थाका विरुद्ध मुक्ति युद्ध लड्नेहरु कम्युनिष्ट हुन । उनीहरुसँग वर्ग विहिन समाजको परिकल्पनाको आदर्श हुन्छ भन्ने कुरो नेपाली लोकतन्त्रबादी बुज्रुगहरुले बुझुन । र, मान्छेहरुले यो पनि बुझुन – छिमेकी देशको ग्रान्ड डिजाइनमा तयार पारिएको युद्ध त्यो जनयूद्ध हुन सक्दैन । भलै त्यहाँ लाखौं योद्धाहरु सर्वहाराको मुक्तिकै लागि लडेका किन नहुन । दुईचार विदेशी दलालहरु परिवर्तनकामी योद्धाहरुको सहादतलाई भर्‍याङ बनाएर “बिप्पा” गर्न गए त्यो एउटो कुरो हो । महाकाली बेचे त्यो एउटा पाटो हो । तर क्रान्तिको यथार्थ त स्टालिनले नै भने झैं नै हुन्छ आखिर कि “यू क्यान नट मेक अ रिभोलुसन वीथ सिल्क ग्लोभ्स !” हुन पनि क्रान्ति रगत नबगी हुँदैन !
2 comments

Popular posts from this blog

नेताको छोरा १ - समाज, विकास र चुनाव

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)
“यहाँ के छैन?” रेलगाडीभित्रबाट बाहिर चियाउँदै मैले आफैलाई प्रश्न गर्ने गर्दछु । शिशाबाहिर चिल्ला सडकहरु देखिन्छन । सफा पानी पोखरीहरु देखिन्छन । अनि देखिन्छन्, ससाना नानीबाबुहरुको किताबमा कोरिएका चित्रहरुमा जस्तै आँखाभरी बस्ने खेल मैदान, बगैंचा र घरहरु पनि । बिगत ५ बर्षदेखि म काममा जाँदै गर्दा या बिद्यालय जाँदै गर्दा अनि कहिलेकाही साथीभाईहरु भेट्न जाँदा उहि बाटो त्यहि नामको रेलगाडीे चढेर मैले गर्ने रेलयात्रा तीनै ५ वटा बिसौनी पार गरेर १५ मिनेटमा अन्तिम बिसौनीमा पुगेर रोकिन्छ तर मेरा मनभरी उब्जने तर्कनाहरु रेलगाडीसँगै रोकिदैनन् । ती अझै बढ्दै जान्छन । 
सडकमा मान्छेहरु हतारिदै आ…

नेताको छोरा २ - टिकट, उत्साह र यात्रा

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)"दाई, बधाई छ । अंकलको टिकट भएजस्तो छ ।" एकजना गाउँले भाईले फेसबुक म्यासेन्जरमा खबर गरेको रहिछन् । मैले आश्चर्यतापूर्वक उनलाई प्रतिप्रश्न गरेँ – "को अंकल ?" मेरो प्रश्नले ती भाई झन छक्क परे । भने, "को अंकल हुनु ? हजुरको बाबा के!" "कहाँ अंकल भन्या त ? तिमीले मेरो बाबालाई पुसाजु भन्नुपर्छ ।" मैले उनलाई हाम्रो नाता सम्झाउनु आफ्नो कर्तव्य ठानेँ । फेरि चुनावको पारो ह्वात्तै बढ्दै थियो । बाबाले टिकट पाएको अपुष्ट समाचार जसले सुनाएको छ, प्रचार उही ब्यक्तिबाट थाल्नु पनि चुनावी रणनीतिको एउटा पाटो त छँदै थियो ।
यसरी, एउटा गाउँले भाईबाट बाले संसदीय निर…

सामाजिक संजाल, म अनि मेरा साथीहरू

अचानक १६ डिसेम्बरको दिन, अभूतपूर्व साहसका साथ मैले एउटा निर्णय लिएँ । विद्यमान सामाजिक संजालहरूबाट बाहिरिने । उसो त बेलाबेलामा म सामाजिक संजालहरू विशेष गरी फेसबुकबाट दुईचार दिनका लागि विश्राम लिने गर्दथेँ । त्यसरी विश्राम लिदा एकाध साथीभाईहरूले बडो प्रेमपूर्वक मसँग संचार सम्पर्क स्थापित गर्थे। फेसबुकमा निकै नै सक्रिय हुने मलाई छिट्टै फर्किनलाई आग्रह पनि गर्थे । उनीहरूको आग्रह सँगसँगै म फेरि त्यहि भर्चुअल दुनियाँमा सामाजिक सम्बन्धहरूको नविकरण गर्ने कामलाई निरन्तरता दिने गर्दथे । ट्विटरमा खासै सक्रिय नहुने मलाई इन्स्टाग्राममा बेलाबेलामा तरह तरहका तस्बीरहरू पोस्टिनु मन पर्थ्यो । तर, फेसबुकमा चाँहि म अचाक्ली नै सक्रिय थिएँ । तर ८ बर्षदेखिको फेसबुकको खातालाई सदाका लागि निष्क्रिय पारेपछि मसँग चल्तिका सामाजिक संजालमा प्रोफाइल रहेन ।  अतः बितेका आधा महिनादेखि म साँच्चिकै सामाजिक जीवन बाँच्ने प्रयत्नमा लागेको छु ।
उसो त सामाजिक संजालबाट बाहिरिनुलाई कतिपयले साथीभाईहरूको विशाल संजालबाट आफूलाई विमूख पार्नु हो भनेर बुझ्ने गर्दछन् । यहिँ नेर म फेसबुकमा मसँग जोडिएका करिब १२०० जना साथीहरू र मसँग जोड…