Skip to main content

अत को मनको भडाँस

समकालिन अंग्रेजी साहित्यका युवा कवि क्रिश जेमीको एउटा भनार्इ छ - 
“There are two circumstances that lead to arrogance: one is when you're wrong and you can't face it; the other is when you're right and nobody else can face it.” 
(दुर्इ वटा परिस्थतिहरू जसले आक्रोशपूर्ण अवस्थामा लैजान्छन् - एउटा जतिखेर तिमी गलत हुन्छौं, र त्यसको सामना गर्न सक्दैनौ, र अर्को त्यतिखेर जतिबेला तिमी सहि हुन्छौ तर अरू कसैले  त्यसको सामना गर्न सक्दैनन् ।)
दुरूस्तै यहि भनार्इको सादा अर्थ, अहिले हामीले भोगिरहेकाे अवस्था हाे । ६५ बर्ष अगाडिदेखिको सार्वभौम सत्ता सम्पन्न जनताको चाहनाअनुरूप संविधानसभाले संविधान जारी गर्यो, खुशियाली मनाउनुपर्छ । दिपावली गराउनुपर्छ । एशियाकै उत्कृष्ट संविधान आएको छ । जोजससँग असन्तुष्टिहरू छन् ती पनि समयक्रमसँगै संबोधन हुँदै जान्छन् । बग्रेल्ती यस्तै टिप्पणीहरू सुनेँ, पढेँ । ९० प्रतिशत भन्दा बढी जनताका प्रतिनिधीहरूले हस्ताक्षर गरेको संविधान जारी हुँदा एक नेपाली हुनुको नाताले प्रफुल्ल हुनुपर्ने हो तर हृदयदेखि मुस्कान मेराे निस्किन सकेन, मलार्इ माफ गर्नुहोला । तर यहि आधारमा मलार्इ - तँ नेपाली हैनस् नभनिदिनुहोला, चित्त दुख्छ मेरो । 
छिमेकी देशमा संविधान जारी हुँदा, स्वागत गरेन, भारतले अघोषित नाकाबन्दी गर्यो । डटेर सामाना गरौं । त्यसले नाकाबन्दी गरे के भो ? चिन छँदै छ ! भूकम्पले प्रभावित नाका यथाशिध्र खोल्नुपर्छ, अरू संभावित नाकाहरू पनि सुचालू गराउनुपर्छ । भारतीय च्यानलहरू बन्द गरौं । पेट्रोल नपाए केहि हुँदैन, साइकल चढौंला । हाम्रो स्वाभिमान गिर्न दिनु हुँदैन । नेपाली शीर ठाडो पारेर हिड्नुपर्छ कटबाँस जस्तो । उसको देशमा भएका असमझदारीका बारेमा हामीले कहिल्यै हस्तक्षेप गरेनौं, उसले कसरी हाम्रो स्वाधिनतामा दख्खल दिन पाउँछ ? यस्ता थुप्रै टिप्पणीहरू गरिए, भनिए, । भारतको पछिल्लो रबैयाबाट अाघात पुग्नुपर्ने थियो, त्यो क्षोभ ममा पैदा भएन । माफ गर्नुहोला  । तर यहि आधारमा म एक सामान्य युवालार्इ भारतीय एजेन्ट नठानिदिनुहोला, चित्त दुख्छ मेरो । 
एक थान संविधान जारी त भएको छ, तर थुप्रै विमति र असमझदारीबीच जारी भएको संविधान जसले देशको आधा हिस्सा ओगटेको जनसंख्यालार्इ खुशी पार्न सकिरहेको छैन त्यस्तो अवस्थामा सचेत युवाका हिसाबले मलार्इ यो दिपावली मनाउने हदको खुशीको क्षण हो भन्ने लागेन । मैले यसको पूर्ण समर्थन गर्न सकिनँ । भन्न त ९० प्रतिशत जनताका प्रतिनिधीहरूको हस्ताक्षरबाट आएको भनिएको संविधान भनिएको छ, तर ९० प्रतिशतभन्दा बढी जनताले सुझाएको प्रतक्ष्य कार्यकारीको सुझावलार्इ रद्दीको टोकरीमा फ्याकेर देशलार्इ मुलधारका दुर्इ/तीन दलको मनखुशीमा नचाउने प्रपञ्चका साथ संसदीय ब्यवस्था लादिए पछि मैले कसरी मान्न सक्छु यो ९० प्रतिशत जनताको जनप्रतिनिधीहरूको सहभागिताले पारित गरेको संविधान हो ? भनिएला, नब्बे प्रतिशतको हस्ताक्षर छ, लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट आएको हो । तर अचम्म लाग्दो यस्तो लोकतान्त्रिक प्रक्रिया जहाँ सभासद संसोधन प्रस्ताव राख्न पाउँदैन, राखिएको संसोधन प्रस्तावमा स्वस्थ छलफल र बहस हुँदैन । हुन्छ र हुन्नको ध्वनी मतका आधारमा संविधानका धाराहरू पारित हुँदै जान्छन । अनि त्यहि ९० प्रतिशतको आलाप लगाएर संविधानको वैधता प्रष्ट्रयाउन जोरजबरजस्ती गर्न खोज्ने कथित राष्ट्रवादी नेताहरूको रवैयाले मलार्इ वाक्क पारेको छ ।
संविधानसभाका हलमा कर्मकाण्डी प्रक्रिया चलिरहँदा देशको आधा हिस्सा ओगट्ने जनसंख्या सडकमा ओर्लिदा, राज्यको प्रभावकारी भूमिका किन हुन सकेन ? के ती नेपाली जनताहरू हैनन् ? के तीनका मागहरूका विषयमा संवाद हुन सक्दैन ? निरंकुश चित्रित गरिएको राजसंस्था परिवर्तनका लागि २५ जनाको शहादत काफि थियो, तर युगौको आन्तरिक उत्पीडन अन्त्यका लागि ४२ जनाको बलिदानी काफि छैन मेरो देशका शासकहरूका लागि । के ती मधिसे थारूहरूको जीवनको कुनै मूल्य छैन ? मेरो स्पष्ट मान्यता हो, राज्य अभिभावक हो । के जनतालार्इ अधिकतम खुशी दिनुपर्ने राज्य संचालकहरूको दायित्व होइन र ? 
सामाजिक संजालमा चलिरहेको नेपाली राष्ट्रवादी अभियानमा मेरो पृथक मान्यता रह्यो, यसैकारण म जस्तै विदेशिएका तर दोश्रो विश्वयुद्दपूर्वका जर्मन नाजीहरू भन्दा खुँखार राष्ट्रवादी एक मित्रले मलार्इ भारतमा बसार्इ सर्न चेतावनीयुक्त आग्रह गरे । जापानको विस्फारीत चेतनामा रहेर पनि आफ्नो दिमागको संकुचनलार्इ अझ फराकिलो पार्न नसकेका नबनेपाली नाजी मित्रको मनोदशाले मलार्इ एउटा प्रश्न गर्न बाध्य बनायो - भारतले दुर्इतीन दिन अघोषित नाकाबन्दी लगाउँदा थला पर्ने कस्तो राष्ट्र निर्माण गरेका रहिछन् हाम्रा नेताहरूले ? मित्र, यति कमजोर धरातलको तिम्रा राष्ट्रवाद कति दिगो छ ? आफूभन्दा फरक नश्लको समुदायलार्इ घृणा गर्ने राष्ट्रवादले साँचो हैन खोक्रो राष्ट्रवादको जन्म गराउँछ । अंग्रेजी वाक्यमा बुझाउन चाहेँ - Such Nationalism creates xenophobes. अहिलेको अपरिहार्यता भारतविरोधी राष्ट्रवाद हो या देश निर्माण गर्ने राष्ट्रवाद ? आत्मनिर्भर हुने राष्ट्रवाद ? दक्षिण कोरियाको राष्ट्रवाद या उत्तर कोरियाको राष्ट्र्वाद ? भारत बिरोधी भावनाको विकासले हाम्रो राष्ट्रियतामा के टेवा दिन्छ ? के यसले मानिसहरूलार्इ हिंसा भड्काउन मद्दत गर्दैन ? हिंसा भड्काउने मध्यपूर्वका देशहरूको राष्ट्रवाद भनेको - स्वाधिन जनताहरूलार्इ फिरन्ते, भगुवा र निरीह शरणार्थी बनाउने नै हो । यसप्रति सचेत हुनुपर्छ कि पर्दैन ? 
मलार्इ लाग्दछ, आडम्बरी देशभक्तिको जुग सकियो, यो युग भनेको चेतनाले भरिएको राष्ट्रियता निर्माण गर्ने युग हो । जसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूको सबलिकरण र आफ्नै राज्यसत्ताप्रति आलोचनात्मक समर्थनमा महत्व दिन्छ । अन्ध राष्ट्रवादको जबरजस्त पक्षपोषणले मानिसलार्इ एउटा कुनै देशको नागरिक हुनुमा गर्व त गराउँला तर मानिस हुनुमा आत्मसन्तुष्टि दिन सक्दैन । हाम्रा लागि भारतले के गर्यो वा गर्छ भन्दा हाम्रा शासकहरूले के गर्दैछन् वा गर्छन् ? के दिए वा दिएनन ? के सके वा सकेनन ? हामी भित्र साँचो राष्ट्रवाद छ वा छैन ? भन्ने बुझार्इ प्रधान हो । आज खुलेर राष्ट्रवादका बारेमा सामाजिक संजालका भित्ता रंगाउने मेरा साथीहरूले कुनै सम्पन्न मुलुकको लागि देशको स्वाभिमान बन्धक राखेको सुन्नु र देख्नु नपरोस् । एक अराष्ट्रिय ब्यक्तिको राष्ट्रिय ब्यक्तिहरूलार्इ शुभकामना छ । जय नेपाल ! जय नेपाली !!!
Post a Comment

Popular posts from this blog

नेताको छोरा १ - समाज, विकास र चुनाव

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)
“यहाँ के छैन?” रेलगाडीभित्रबाट बाहिर चियाउँदै मैले आफैलाई प्रश्न गर्ने गर्दछु । शिशाबाहिर चिल्ला सडकहरु देखिन्छन । सफा पानी पोखरीहरु देखिन्छन । अनि देखिन्छन्, ससाना नानीबाबुहरुको किताबमा कोरिएका चित्रहरुमा जस्तै आँखाभरी बस्ने खेल मैदान, बगैंचा र घरहरु पनि । बिगत ५ बर्षदेखि म काममा जाँदै गर्दा या बिद्यालय जाँदै गर्दा अनि कहिलेकाही साथीभाईहरु भेट्न जाँदा उहि बाटो त्यहि नामको रेलगाडीे चढेर मैले गर्ने रेलयात्रा तीनै ५ वटा बिसौनी पार गरेर १५ मिनेटमा अन्तिम बिसौनीमा पुगेर रोकिन्छ तर मेरा मनभरी उब्जने तर्कनाहरु रेलगाडीसँगै रोकिदैनन् । ती अझै बढ्दै जान्छन । 
सडकमा मान्छेहरु हतारिदै आ…

डा. केसी, उनको अनशन अनि एउटा झुम्रे नागरिक

डा. गोविन्द केसीका शुरूवात तिरका अनशनहरूमा मेरो पूर्ण समर्थन थियो । मैले पनि आफ्ना सामाजिक संजालका भित्ताहरूमा निकै खरा खरा वाक्यहरूसहित तीनका पुछारमा ह्यासट्याग आइएमवीथडाकेसी लेखेकै हुँ । मलाई लुकाउनुपर्ने केहि छैन । डा. केसीका शुरूवाती मागहरू भनेका चिकित्सा क्षेत्रमा बढ्दो राजनैतिक हस्तक्षेप अनि तीसँगै यस क्षेत्रमा बढ्दै गएका विकृती विसंगतीहरूको अन्त्य हुनुपर्छ भन्नेमा केन्द्रित हुन्थे ।तर डा. केसी जति नै निष्ठावान, त्यागी या देवरूप नै किन नहोस उनको, उनका काँधमा बन्दुक राखेर आफ्ना विभिन्न खालका अभिष्ट पूरा गर्न खोज्नेहरूको एउटा ठूलो जमातबाट उनी घेरिएका छन । यो मिथ्याको आरोप हैन । निसन्देहः डा. केसी अनशन बस्नुपूर्व उनले अनशन बस्न थालिसकेपछि स्वास्थ्य क्षेत्रमा महशुस हुनेगरी परिवर्तन भएकै हुन । त्यसको जस पूरापूर उहाँलाई जान्छ । तर यसको अर्थ यो हैन कि स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारका लागि सबै कुरा वहाँले नै भनेजसरी हुनुपर्छ । बिडम्बना यो छ कि वहाँको शुरूको अनशन देखि नै माग पूरा गर्ने बहानामा सरकारले एउटा बेथितीको पृष्ठपोषण गर्ने कामको श्रीगणेश गरेको छ । केसीको एक सुत्रिय माग थियो बरिष्ठताका आ…

नेताको छोरा २ - टिकट, उत्साह र यात्रा

(यो बि.सं. २०७४ मा नयाँ संविधानको कार्यान्वयनको कठीन खुडकिलो मानिएको तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न गरेर समृद्द नेपालको सपना साकार पार्ने लक्ष्यमा अगाडि बढेको जिकिर गरिएको हाम्नो सुन्दर हिमाली राज्य नेपालको चुनावमा म स्वंय प्रतक्ष्य सहभागी भएर अनुभूत गरेका अनुभवहरूको श्रृङ्खला हो । जसलाई मैले नेताको छोरा नाम दिएको छु । यस श्रृङ्खलामा म चुनावका अँध्यारा र उज्याला पक्षहरूलाई अधिकतम इमान्दारीताका साथ प्रस्तुत गर्नेछु ।)"दाई, बधाई छ । अंकलको टिकट भएजस्तो छ ।" एकजना गाउँले भाईले फेसबुक म्यासेन्जरमा खबर गरेको रहिछन् । मैले आश्चर्यतापूर्वक उनलाई प्रतिप्रश्न गरेँ – "को अंकल ?" मेरो प्रश्नले ती भाई झन छक्क परे । भने, "को अंकल हुनु ? हजुरको बाबा के!" "कहाँ अंकल भन्या त ? तिमीले मेरो बाबालाई पुसाजु भन्नुपर्छ ।" मैले उनलाई हाम्रो नाता सम्झाउनु आफ्नो कर्तव्य ठानेँ । फेरि चुनावको पारो ह्वात्तै बढ्दै थियो । बाबाले टिकट पाएको अपुष्ट समाचार जसले सुनाएको छ, प्रचार उही ब्यक्तिबाट थाल्नु पनि चुनावी रणनीतिको एउटा पाटो त छँदै थियो ।
यसरी, एउटा गाउँले भाईबाट बाले संसदीय निर…