अनि हुन्छन् विच्छेद सम्बन्धहरू !

छुट्टिने भन्ने थाहा हुन्थ्यो भने सायदै जोडिन्थे कुनै सम्बन्धहरू । 

बाहिरी संसारमा देखाउनका लागि एउटा भएपनि भित्रीरूपमा कति धेरै मान्छेहरूका मान्छेहरूसँग फरक किसिमका सम्बन्धहरू बन्दा रहेछन् । कुनैदिन मलाई एक सज्जनले नभनेका पनि होइनन् कि फेसबुक प्रोफाइलमा बुढाबुढीले चुम्बन साटेको तस्बीर साझा गरेका भएपनि भित्री रूपमा उनीहरूको सम्बन्ध त्यस्तो विशेष नहुन सक्छ । मलाई नलागेको पनि हैन्, कि सारा दुनियाँका अगाडि पतिपत्नीबिचको सम्बन्धको सुमधुरताको माधुर्यता साझा गर्न सक्नेहरू साँच्चिकै जीवनमा झन कति विघ्न माया साटासाट गर्दा हुन् ? एक अर्काप्रति कुन हदसम्म समर्पित हुँदा हुन् ? 

ख्वै, मैले बिर्सिएको हो या सम्झन नचाहेको खासमा भावनाको कुनै ठोस् आकार हुँदैन् । र, माया, स्नेह, आकर्षणमा आधारित हर सम्बन्धहरू क्षणभंगुर हुन्छन् । किनकी, यी सबै आखिर भावनाहरू न हुन् । यसकारण, माया, स्नेह, आकर्षणले ठोस आकार लिन अममर्थ हुन्छन् । तर के निराकार भाव अभिव्यक्त गर्न असम्भव छ र ? पक्कै पनि छैन् । तसर्थ प्रश्न यो होईन् कि निराकार भाव अभिव्यक्त भयो या भएन । प्रश्न त खासमा हामीले आकारविहीन मायाप्रेमलाई किन सधें सादृश्य राख्न खोज्छौं ? 

चल्तिकी एक गायिकाको वैवाहिक जीवन एक वर्ष नपुग्दै विच्छेद हुन पुग्यो । यो हालैको घटना हो, यसको प्रभाव अझै हामीबिच छ । अझै कतिपय मानिसहरूले यस विषयमा कुरा गर्न छाडेका छैनन् । केहि वर्ष पहिले हास्यव्यंग्यका एक उम्दा कलाकारको दुई दशकभन्दा बढिको लामो वैवाहिक स्थिति श्रीमतीसँगको अंशबण्डा र सम्बन्धविच्छेदमा पुगेर टुंगियो । यो सायदै आम मानिसहरूबीच उति चर्चाको विषय बन्ने गर्छ । किनभने यो खबर अब यसबिचमा सार्वजनिक कैयन सम्बन्ध विच्छेदका समाचारहरूको खातमुनि परिसकेको सम्बन्ध विच्छेदको एक अर्को सामान्य समाचार मात्र बन्न पुग्यो । संसारको कुन कुनामा त्यस्तो घटना होला जुन सदाबहार चर्चामा रहेको होस् ? 

यसकारण पनि जीवनमा अगाडि बढ्नका लागि मानिसका लागि विस्मृति एक भरपर्दो हतियार हो । समयले मानिसको चोटमा खाँटो बसाउन मद्दत गर्दछ, बुढापाकाहरूले यसै भनेका होइनन् । मेरो विचारमा, विस्मृति नामको यो भरपर्दो हतियार हामीले आफ्नो दैन्दिन जीवनमा खासगरिकन वैवाहिक सम्बन्धमा जति धेरै प्रयोग गर्न सक्यो, उति नै प्रगाढ सम्बन्ध बनाउन यसले मद्दत गर्दछ । श्रीमानले तीन वर्ष पहिले के भनेर चित्त दुखाएको थियो भन्ने सम्झिसम्झिकन तीन वर्षपछि पनि झगडा शुरू गर्ने श्रीमती कसरी असल जीवनसाथी होलिन् ? तीन दिन अगाडि श्रीमतीले के विषयमा निहुँ खोजेकी थिइन् याद गरिगरिकन आज पाखुरा सुर्कने लोग्नेले दाम्पत्यजीवनको बाँकी वर्षहरूमा आफ्नी पत्नीलाई कसरी खुशी राख्न सक्ला ? फरगिभ बट नट फरगेट (क्षमा देऊ तर नबिर्स) धेरैले अनगिन्ति सन्दर्भहरूमा यो अङ्ग्रेजी टुक्का उद्दरण गरेको सुनिन्छ, तर विशेष रूपमा वैवाहिक सम्बन्धको माधुर्य* कायम राखिराख्नलाई यस अंग्रेजी वाक्यलाई परिमार्जित गर्नु जरूरी हुन्छ, फरगेट एण्ड फरगिभ (बिर्स र क्षमा देऊ) । 

मलाई थाहा छैन्, मेरी बुढीले जीवनमा मसँग कति धेरै ल्याङ् हानेकीछिन् । मलाई यत्ति चाहिँ थाहा छ, मैले जति ल्याङ् उनलाई हानेको छु, ती सबै उनलाई राम्ररी याद छ । मैले यादै गरेको छैन्, अतः उनलाई माफ गर्नुपरेको छैन् मैले । उनले याद गरेका मेरा सबै ल्याङ्हरूका लागि उनले मलाई सधैं माफि दिएकीछिन् । एकदम कलिलो उमेरमा वैवाहिक जीवनमा प्रवेश गरेका हामी हाम्रा बच्चाहरू सँगसँगै हुर्किदै आएका छौं । विवाहको अठार वर्ष बित्नै लागेको छ, तर अहिलेसम्म त्यस्तो घोत्लिने गरी कम्तिमा पनि अठारै घण्टा सही बोलचाल बन्द हुने गरी कुनै मनमुटाव भएको छैन् । त्यसको खास कारण उनको क्षमाशील सामर्थ्य र मेरो विस्मृतीको क्षमता नै हो । 

हाम्रा हुर्काइहरूमा अक्सर छोरीहरूलाई कडा अनुशासन तर छोराहरूलाई विशेष स्वतन्त्रता दिइने भएकाले पनि हुनुपर्छ, हामी कमै पुरूषहरू श्रीमतीसँगको सम्बन्धमा आउने उतारचढावको मुख्य कारक आफूलाई मान्छौं । तर के सम्बन्धहरू ज्यादातार स्त्रीहरूका कारण समस्यामा छन् त ? मैले देखेका प्रायः सम्बन्धहरूमा आउने उतारचढावमा पुरूष अहमताको मुख्य भूमिका छन् ।  तर फेरि मनमा यो प्रश्न सृजित भै रहन्छ कि मैले बुढीलाई दिएको दुख, कहिलेकाही बुढीले मलाई गर्ने व्यंग्यबाणबारे आपसमा चर्चा गर्नु के स्वस्थ सम्बन्ध कायम राखिराख्न यो सब अपरिहार्य छ ?

श्रीमतीप्रति विशेष कृतज्ञ म यसकारण पनि छु कि कतिपय अवस्थामा उनले मलाई आमाले दिने प्रेम दिन्छिन् । आमाले जस्तै उनले पनि मेरा पीरचिन्ताबारे कति सजिलै अड्कल काट्न सक्छिन् । आमाले जस्तो ख्याल गर्ने श्रीमती हरकोहीको भाग्यमा हुँदैन् । उसो त बाबाले जस्तै सुरक्षाको अनुभूति गराउने श्रीमान् पनि हर कोही स्त्रीका भाग्यमा नहुन सक्छ । तर कुनै पनि लोग्ने मान्छेले आफ्नी श्रीमती सधैं आमा जस्तै बनुन् भन्ने चाहँदैन् । त्यस्तै कुनै पनि स्त्री आफ्नो पति सधैंजसो बाबाकै रूप धारण गरोस् भन्ने सायदै चाहन्छन् । यस्तो गर, उस्तो नगर, त्योसँग नबोल, यो खाऊ, त्यो नलगाऊ ! यी निर्देशनात्मक सल्लाह सुझावहरू अबको जमानामा प्रचलनयोग्य छैनन् ।

श्रीमानश्रीमतीका रूपमा हाम्रा बाआमाका सम्बन्ध र हामी श्रीमानश्रीमतीका सम्बन्धका आयामहरूमा भिन्नताका स्पष्ट रेखाहरू देखिन थालेका छन् । अबको समय दुई वयस्क युवायुवतीले एकाघ वर्षसँगै बिताउँदैमा बिहे भएको मानिदैन् । बिबाह पछाडि जीवनको रथ हाँकनमा दुबैले के कति मेहनत गर्यो, एक अर्काको परिपुरक भएर कसरी काम गर्यो, एक अर्काको भावनाको कदर कति सम्म गरियो भन्ने परख नगरिकन विवाह भएको मानिदैन । सँगै वर्षहरू बिताउदैमा श्रीमान् श्रीमतीको सम्बन्ध कायम हुन्थ्यो भने पच्चिस छब्बिस वर्षसम्म वैवाहिक जीवनमा रहेका जोडीहरू बुढेसकालमा किन छुट्टिन्थे ? श्रीमानको मृत्युपछि सारा संसार ध्वस्त भो भन्दै चित्कार गर्ने नव यौवनाहरू वर्ष दिन, दुई वर्षमा फेरि किन अर्को विवाह बन्धनमा बाधिन्थे र ? दिवंगत श्रीमतीका यादमा काव्य लेख्ने महान् लेखकहरूले दोस्रो विवाह पनि नगर्दा हुन् । 

अनि सम्बन्धहरू स्वार्थरहित हुन्थे भने सन्तान भएन भनेर श्रीमती माथि सौता हाल्ने लोग्नेमान्छेहरू हुन्थेनन् । श्रीमानले गरिवीबाट मुक्ति दिन नसकेका कारण ऊसँगको सम्बन्धबाट मुक्त नहुने श्रीमतीहरू भेटिन्थे होला । अरूहरू सम्बन्धहरू जस्तै श्रीमान श्रीमतीबिचको सम्बन्धपनि आपसी स्वार्थको गठजोड न रहेछ । एकअर्काको स्वार्थ नबाँझिदाको हदसम्म सम्बन्ध सुमधुर, नत्र च्वाट्टै ! 

सबभन्दा महत्वपूर्ण सिकाई भनेको श्रीमान् श्रीमतीको सम्बन्ध दबाब र प्रभावबाट मुक्त नहुने हो भने समस्याग्रस्त हुन्छन् ।  पतिले पत्निको स्वतन्त्रता र पत्नीले पतिको स्वतन्त्रताको कदर गर्न सक्नु जति महत्वपूर्ण छ, आफ्नो स्वतन्त्रताको रसस्वादन गरिरहँदा आफ्नो जीवनसाथीलाई तनाव हुने स्थिति बन्नु दिनुभएन् । यदि यस्तो गर्न सकिदैन् भने, सबभन्दा उत्तम विकल्प भनेको अलग हुनू नै हो । तेल र पानीजस्तो स्वभाव लिएर अन्तरघुलनको अपेक्षा राख्नु गलत मात्रै हैन् मुर्खतापूर्ण हुन्छ । कि कसो हो ? 

*यस अघि अन्यथा पर्न गएकोमा सच्चाइएको। धन्यवाद मित्र मुक्ति।